در محیطهای کاری مدرن، بهویژه در تیمهایی که از چارچوب کانبان استفاده میکنند، گاهی مشاهده میشود که مدیر پروژه (Project Manager یا PM) نقش خود را بهعنوان تنظیمکننده صرف “Work Policies” و ناظر از دور تعریف میکند. در چنین شرایطی، PM ممکن است تصور کند که وظیفهاش صرفاً تعیین قوانین کاری (Work Policies) برای تیم است و از آن پس، باید تیم را “به حال خود رها کند” تا با همان قوانین کار را پیش ببرد.
اما این دیدگاه — هرچند شاید از نظر کنترل مدیریتی منطقی به نظر برسد — در تضاد کامل با روح واقعی اجایل و اصول بنیادی کانبان است.
🚨 چرا فقط تعیین Work Policies کافی نیست؟
درست است که تعریف قوانین کاری (مثل WIP Limits، Definition of Done، و قوانین Pull) یکی از گامهای مهم در پیادهسازی کانبان است؛ اما صرف دیکته کردن این قوانین از بالا بدون مشارکت تیم:
- باعث کاهش تعهد تیمی (team ownership) میشود.
- فرصت یادگیری تیمی و ارتقاء فرهنگی را از بین میبرد.
- مانع بهبود مستمر واقعی (true continuous improvement) میشود.
🌀 کانبان یعنی بهبود تدریجی با هم، نه فرماندهی از بالا
یکی از شش تمرین هستهای (Core Practices) در کانبان — همانطور که در راهنمای رسمی Kanban Method آمده است — این است:
Improve collaboratively, evolve experimentally
بهصورت مشارکتی بهبود بده و بهصورت تجربی تکامل پیدا کن.
این یعنی:
- همه اعضای تیم باید در بهبود فرآیندها درگیر باشند؛ نه فقط مدیر محصول.
- تصمیمگیریها باید بر اساس بازخورد دادهها و آزمایشهای واقعی باشد، نه صرفاً فرضیات یا تجربیات گذشته یک نفر.
🎯 نقش درست PM یا Flow Manager چیست؟
در فضای کانبان، مدیر پروژه یا Flow Manager باید مانند یک مربی (Coach) عمل کند، نه یک رئیس. در ادامه، جدول مقایسهای را به شکل فهرست تبدیل کردم تا نقشها و رویکردها واضحتر مشخص شوند:
تفاوت بین «مدیر سنتی» و «Flow Coach در کانبان»:
1️⃣ مدیر سنتی: قوانین را تعیین میکند و تیم را ملزم به اطاعت میکند.
Flow Coach: قوانین را با همکاری تیم تعریف و در طول زمان اصلاح میکند.
2️⃣ مدیر سنتی: انتظار دارد فرآیندها بدون دخالت او بهخوبی کار کنند.
Flow Coach: فرآیندها را بهطور مداوم با تیم بازبینی، تحلیل و بهبود میدهد.
3️⃣ مدیر سنتی: تصمیمات را بر اساس کنترل و سلسلهمراتب میگیرد.
Flow Coach: تصمیمات را بر پایه دادهها، گفتگو و همکاری تیمی اتخاذ میکند.
4️⃣ مدیر سنتی: پاسخگویی تیم (مسئولیتپذیری) را زیر سؤال میبرد و بر گزارشدهی تأکید دارد.
Flow Coach: حس مالکیت فرآیند و مسئولیتپذیری را در درون تیم تقویت میکند.
🌱 چرا مشارکت کل تیم در بهبود، جزو ارزشهای اجایل است؟
اجایل فقط «شفافیتسازی فرآیند» نیست. بلکه فلسفهای است بر پایه:
- اعتماد به تیمها (ناشی از احترام بهدست آمده از دل جریان کاری)
- یادگیری پیوسته
- بازبینی و سازگاری مداوم
در واقع، اصل دوازدهم از مانیفست اجایل میگوید:
«در فواصل منظم، تیم درباره چگونگی مؤثرتر شدن فکر میکند، سپس رفتار خود را بهتناسب تنظیم و تطبیق میدهد.»
در نتیجه، اگر شما بهعنوان PM فقط یکبار Work Policy تعریف کنید و انتظار داشته باشید تیم بدون بازبینی و همکاری با شما پیش برود، نه تنها کانبان را ناقص پیاده کردهاید، بلکه برخلاف روح اجایل حرکت کردهاید.
✅ نتیجهگیری
کانبان فقط یک بورد نیست. یک طرز فکر است.
مدیر محصول در کانبان باید تسهیلکننده یادگیری، بهبود و تکامل باشد. مشارکت در تعریف و اصلاح مداوم قوانین با دادهها و بازخورد تیم، مسیر رشد واقعی را هموار میکند.
اجایل یعنی همراهی، نه تحکم. و کانبان، راهی است برای طی این مسیر با هم.
دیدگاهتان را بنویسید